مۇنبەر خەۋەر تېرمىنالى مەخسۇس سەھىپە دېھقانلار تورى يانفون گېزىتى ئۈندىدار سالونى
    ئەدەبىي ئەسەرلەر

    ‹‹ئۇيغۇر شېئىر شەكىللىرى توغرىسىدا›› ـــ ياخشى كىتاب

    زاھىدە مۇتەللىپ2016-12-26 11:08:47شىنجاڭ گېزىتى

    مۇھەممەتتۇرسۇن ھەسەن

     يېقىندا شىنجاڭ گۈزەل سەنئەت فوتو سۈرەت نەشرىياتى، شىنجاڭ ئېلېكتىرون ئۈن – سىن نەشرىياتى تەرىپىدىن ھۈسەنجان نامان ئاپتورلۇقىدىكى ‹‹ئۇيغۇر شېئىر شەكىللىرى توغرىسىدا›› ناملىق كىتاب نەشر قىلىندى. بۇ كىتابنى 20 – ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىدىن كېيىن ئۇيغۇر شېئىر شەكىللىرى توغرىسىدىكى بىر قەدەر ئەتراپلىق، سىستېمىلىق، مۇكەممەل تۈزۈلگەن، پايدىلىنىش قىممىتى يۇقىرى، قورال خاراكتېرى كۈچلۈك، بىلىم دائىرىسى كەڭ كىتاب دېيىشكە بولىدۇ.

     ئەدەبىياتىمىز تارىختىن بۇيان شېئىرنى ئاساس قىلىپ راۋاجلانغان بولسىمۇ، لېكىن شېئىر شەكىللىرى 20 خىلدىن ئاشمىغان ئىدى. كىلاسسىكلىرىمىز ئارۇز ۋەزنىدە شېئىر يېزىشنى ئۆزىگە نىشان قىلغانىدى. 20 – ئەسىرنىڭ ئالدى – كەينىدە شېئىرىيەت ساھاسىدە ئىنقىلاب خاراكتېرلىك ئۆزگىرىشلەر بارلىققا كەلدى. نۇرغۇن ياش قەلەمكەش بۇ ساھەگە كىرىپ، ھەر خىل شەكىلدە شېئىر يېزىشقا باشلىدى. نەتىجىدە، شېئىر شەكىللىرى ئۈزلۈكسز كۆپىيىپ، بۇرۇنقى 20 نەچچە خىلدىن بىراقلار 60 نەچچە خىلغا يەتتى. بۇ شېئىر شەكىللىرىنىڭ رەت تەرتىپى، نامى، ئالاھىدىلىكى، باشقا شېئىر شەكىللىرى بىلەن بولغان پەرقى، قىسقىچە تەبىرى، تۈزۈلۈشى توغرىسىدا پارچە – پارچە ماقالىلەر يېزىلغان بولسىمۇ، لېكىن بۇلارنى بىرلەشتۈرۈپ، مۇكەممەل قۇرۇلمىغا تەۋە قىلغان بىرەر توپلام تېخى نەشر قىلىنمىغانىدى. ھۈسەنجان نامان تۈزگەن بۇ كىتاب دەل مۇشۇ بوشلۇقنى تولدۇردى. ئاپتور كىتابتا ئۇيغۇر شېئىرىيىتىدە بۇرۇندىن بار بولغان 16 خىل شېئىر شەكلىدىن باشلاپ ھازىرغىچە مەتبۇئاتلاردا ئېلان قىلىنغان، بىراق شەكلىنىڭ نامى تېخى بېكىتىلمىگەن، قانداق ئاتاشنىمۇ باشقىلار تېخى ئويلاشمىغان شېئىر شەكىللىرى بىر – بىرلەپ رەتكە تۇرغۇزۇلۇپ، ئىسىم قويۇلۇپ، تەبىر بېرىلىپ، مىسال كەلتۈرۈلۈپ، نەزەرىيەۋى جەھەتتىن قىسقىچە شەرھلىنىپ، باشقا شېئىر شەكىللىرى بىلەن بولغان پەرقى چۈشەندۈرۈلۈپ، جەمئىي 67 خىل شېئىر شەكلى ئۈستىدە تەپسىلىي توختالغان. شائىرلار ئارىسىدا شېئىر يازغان بىلەن، يازغان شېئىرنىڭ قايسى شەكىل، قايسى ۋەزىن، قايسى بەھىرگە چۈشىدىغانلىقىنى بىلمەيدىغانلارمۇ يوق ئەمەس. يەنە كېلىپ ئوتتۇرا، باشلانغۇچ مەكتەپ ئەدەبىيات دەرسلىكىگە كىرگۈزۈلگەن شېئرىيەت نەزەرىيەلىرى چېچىپ ئورۇنلاشتۇرۇلغان بولغاچقا، شېئىرىيەت نەزەرىيەسى، شېئىر شەكىللىرى توغرىسىدا ئوقۇغۇچىلارغا مۇكەممەل بىلىم بېرىش جەھەتتە ئۈزۈكلۈك مەۋجۇت ئىدى. بۇ كىتاب ئوتتۇرا، باشلانغۇچ مەكتەپ ئوقۇتقۇچى – ئوقۇغۇچىلىرى، شېئىرىيەت سېپىگە يېڭىدىن قوشۇلغان ھەۋەسكارلار، تەتقىقاتچىلار ئۈچۈنمۇ بىر ياخشى قورال كىتاب بولالايدۇ. كىتابتا باشتىن – ئاخىر ئۇيغۇر شېئىرىيىتىدە ئەسلىدە بار بولغان ۋە تارىخىي تەرەققىيات جەريانىدا يېڭىدىن مەيدانغا كەلگەن، كىلاسسىكلىرىمىز قاتتىق ئۆلچەمدە مۇكەممەللەشتۈرگەن ئارۇز ۋەزىنلىك شېئىرلار ۋە ئۇلارنىڭ شەكىللىرىنى، بەھىرلەرگە ئايرىلىشلىرىنى، بارماق ۋەزىنلىك شېئىرلارنىڭ ھەر خىل شەكىللىرىنى تونۇشتۇرۇشتىن سىرت، يېڭىدىن مەيدانغا كەلگەن بىر قىسىم شېئىرىي شەكىللەرنى نەزەرىيەۋى ئاساسقا ئىگە قىلغان. بېرىلگەن تەبىرلەرمۇ شېئىرىي شەكىللەرنىڭ تۈزۈلۈش ئالاھىدىلىكىگە ماس كەلگەن. ھازىر ئىستېمالنىڭ تېزلىشىشىگە ئەگىشىپ، يېڭىدىن پەيدا بولغان نۇرغۇن نەرسىلەر(جۈملىدىن ئەدەبىيات، سەنئەت، مەدەنىيەت، يېمەك – ئىچمەك، كىيىم – كېچەك ۋە ئۇنىڭدىن باشقا ماددىي نەرسىلەرمۇ) تېخى ئەنئەنىگە ئايلىنىشقا ئۈلگۈرمەي تۇرۇپلا غايىب بولۇپ كېتىۋاتىدۇ. يېڭىدىن مەيدانغا كەلگەن شېئىرىي شەكىللەرمۇ بۇنىڭدىن مۇستەسنا ئەمەس. ھۈسەنجان نامان بۇ كىتابىدا شېئىرىيىتىمىزدە يېڭىدىن پەيدا بولغان بىر قىسىم شېئىرىي شەكىللەرنى تونۇشتۇرۇشقا بەكرەك كۈچەشتىمۇ ئاشۇ رېئاللىقنى كۆزدە تۇتقان. بىزنىڭ شېئىرىيىتىمىز ئارۇز ۋەزنىنى ئاساس قىلىپ راۋاجلانغان، بىزگىچە يېتىپ كەلگەن نۇرغۇن چوڭ ھەجىملىك داستانلىرىمىزنىڭ ھەممىسى دېگۈدەك ئارۇز ۋەزنىنىڭ ھەر قايسى بەھىرلىرىدە يېزىلغان، بىراق 20 – ئەسىرنىڭ 90 – يىللىرىنىڭ ئالدى – كەينىدە شېئىرىيىتىمىزگە ھەر خىل ئېقىملارنىڭ سىڭىپ كىرىشى نەتىجىسىدە ئارۇز ۋەزنىدە شېئىر يازىدىغان شائىرلار ساناقلىقلا قالغانىدى. يېقىنقى يىللاردىن بۇيان يەنە ئارۇز ۋەزنىدە ناھايىتى ياخشى شېئىرلارنى يازىدىغان بىر قىسىم تالانتلىق ياشلار شېئىرىيەت سېپىگە كىرىپ كەلدى. بۇ خىل ئەھۋال كىلاسسىك شېئىرىيەت ئەنئەنىمىزگە نىسبەتەن ئۈمىد ئېلىپ كەلدى. بۇ كىتاب مۇشۇ ياشلارغا نىسبەتەنمۇ ناھايىتى ياخشى پايدىلىنىش قىممىتىگە ئىگە. بۇ كىتابنىڭ يەنە بىر ئالاھىدىلىكى شۇكى، كىتابنىڭ ئاخىرىدا جۇڭگو ۋە چەت ئەللەردىكى داڭلىق شائىر ۋە ئوبزورچىلارنىڭ شېئىر توغرىسىدا ئېيتقان سۆزلىرىدىن ئۈزۈندىلەر بېرىلگەن، بۇ ئۈزۈندىلەرنىڭ ھەممىسى دېگۈدەك تەپەككۇر جەۋھەرلىرىگە ئوخشاش ھەم ھېكمەتكە، ھەم ئىستېتىك قىممەتكە، ھەم چوڭقۇر مەزمۇنغا ئىگە سۆزلەردۇر. بۇ ئۈزۈندىلەر بىزنىڭ شېئىرنىڭ ئىنسانىيەتكە نىسبەتەن نەقەدەر مۇھىملىقىنى، ئىنسانلارنىڭ قەلبىنى يورۇتۇشتا كەم بولسا بولمايدىغان مۇھىم پەن ئىكەنلىكىنى چۈشىنىۋېلىشىمىزغا ياردەم بېرىدۇ. ئومۇمەن ئالغاندا، ‹‹ئۇيغۇر شېئىر شەكىللىرى توغرىسىدا›› ناملىق بۇ كىتابنى ياخشى تۈزۈلگەن، پايدىلىنىش، ساقلاش، تەتقىق قىلىش قىممىتىگە ئىگە ياخشى كىتاب، دەپ مۇئەييەنلەشتۈرۈشكە بولىدۇ.

    ئەسكەرتىش:

    تورىمىزدىكى ئەسەرلەرنىڭ نەشىر ھوقۇقى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق ئاخبارات ئىشخانىسىغا تەۋە، ھەرقايسى تاراتقۇلار كۆچۈرۈپ تارقاتقاندا «تەڭرىتاغ تورى›› دەپ مەنبەنى ئېنىق ئەسكەرتىشى كېرەك، بولمىسا قانۇنىي جاۋابكارلىقى سۈرۈشتە قىلىنىدۇ.